TMGD nedir sorusunun cevabı mevzuatta açıkça tanımlanmıştır: TMGD, “Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı” ifadesinin kısaltmasıdır ve görev ile nitelikleri ADR Bölüm 1.8.3’te belirtilen, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından sertifika düzenlenerek yetkilendirilen gerçek kişiyi ifade eder. Tehlikeli madde gönderen, paketleyen, dolduran, yükleyen veya taşıyan işletmelerde bu faaliyetlerin mevzuata uygun ve güvenli şekilde yürütülmesine yardımcı olan uzmandır. Bu yazıda TMGD açılımını, yasal dayanağını, kimlerin TMGD olabileceğini, TMGD ile TMGD firması arasındaki farkı, görevlerin özetini ve hangi işletmelerin danışmanlık hizmeti almak zorunda olduğunu sade bir dille anlatıyoruz.
İşletme TMGD Zorunluluğu Kapsamında mı?
Faaliyet konuları, yıllık tehlikeli madde miktarları ve TMFB durumu üzerinden danışmanlık zorunluluğunu lisanslı danışman kontrolüyle birlikte netleştirelim.
TMGD Nedir? Açılımı ve Tanımı
TMGD açılımı “Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı”dır; aynı kısaltma sektörde zaman zaman “Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı” hizmetini anlatmak için de kullanılır. Uluslararası literatürde bu görev “DGSA” (Dangerous Goods Safety Adviser) olarak bilinir. Tanım, Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesinde yer alır.
Tanımın iki önemli unsuru vardır. Birincisi, TMGD bir gerçek kişidir; şirketler TMGD olamaz, ancak TMGD istihdam edebilir. İkincisi, TMGD’nin yetkisi Bakanlığın düzenlediği sertifikaya dayanır; sertifikası olmayan bir kişi, ne kadar deneyimli olursa olsun bu görevi resmi olarak üstlenemez.
Danışmanın görev alanı; tehlikeli maddelerin sınıflandırılmasından ambalaj ve etiket seçimine, personel eğitiminden kaza raporlamasına kadar uzanır. Bu alanın dayandığı uluslararası çerçevenin ne olduğu tehlikeli madde sınıfları rehberimizde ele alınmıştır.
TMGD’nin Yasal Dayanağı Nedir?
TMGD’nin yasal dayanağı iki katmanlıdır: uluslararası düzeyde ADR 1.8.3, ulusal düzeyde ise 18 Haziran 2022 tarihli ve 31870 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik. Yönetmelik, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile 5434 sayılı Kanunla taraf olunan ADR’ye dayanılarak hazırlanmıştır.
ADR 1.8.3.1’e göre tehlikeli malları gönderen veya taşıyan ya da bunlarla ilgili paketleme, yükleme, doldurma veya boşaltma yapan her işletme, bu faaliyetlerin kişilere, mala ve çevreye yönelik risklerini önlemeye yardımcı olmak üzere bir veya daha fazla güvenlik danışmanı atar. ADR, taraf ülkelerin belirli işletmeleri bu zorunluluktan muaf tutabilmesine de imkân tanır; Türkiye’deki istisnalar yönetmelikte tanımlanmıştır.
Yönetmeliğin güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden okunabilir. Yönetmelik yayımından sonra değişikliğe uğrayabildiği için uygulamada her zaman işlenmiş güncel metin esas alınmalıdır. ADR’nin kendisi hakkında daha kapsamlı bilgi global regülasyonların kontrolü sayfamızda yer alır.
Kimler TMGD Olabilir?
TMGD olabilmek için Bakanlığın belirlediği şartları taşıyıp yetkili bir kuruluştan TMGD eğitimini almak ve Bakanlığın yaptığı sınavda başarılı olmak gerekir. Sınavı geçen kişiye Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı Sertifikası düzenlenir. Başvuru ve sertifika işlemleri e-Devlet üzerindeki TMGD sertifika işlemleri hizmetiyle yürütülür.
Öğrenim düzeyi, eğitim süresi ve sınav kapsamı gibi ayrıntılar Bakanlık düzenlemeleriyle belirlenir ve zaman içinde değişebilir; başvuru öncesinde güncel şartlar Bakanlıktan teyit edilmelidir. Eğitim, sınav ve sertifika adımları TMGD belgesi nasıl alınır yazımızda ayrıca anlatılmıştır.
ADR 1.8.3.16’ya göre danışman sertifikası beş yıl geçerlidir. Sertifika sahibi, süre dolmadan önceki yıl içinde yenileme sınavını geçerse sertifikanın geçerliliği bitiş tarihinden itibaren beşer yıl uzatılır. Sertifikanın canlı tutulması, mevzuat değişikliklerini düzenli takip etmeyi de zorunlu kılar.
TMGD ile TMGD Firması (TMGDK) Arasındaki Fark
TMGD bir kişidir, TMGDK ise bir kuruluştur. Yönetmelik TMGDK’yı, tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı hizmeti vermek üzere Bakanlık tarafından yetkilendirilen kuruluş olarak tanımlar. TMGDK, bünyesinde sertifikalı TMGD’ler istihdam eder ve bu danışmanları hizmet verdiği işletmelere e-Devlet üzerinden atar.
İşletmeler danışmanlık yükümlülüğünü iki yoldan karşılayabilir: kendi bünyesinde sertifikalı bir TMGD istihdam ederek veya yetkili bir TMGDK’dan hizmet alarak. Aradaki farklar şöyle sıralanabilir:
- Yetkilendirme: TMGD kişisel sertifikayla, TMGDK kurumsal yetki belgesiyle faaliyet gösterir.
- Sorumluluk: Hizmet TMGDK’dan alındığında yönetmelikteki bazı yükümlülüklerden işletme ile TMGDK müştereken sorumludur; bünyesinde TMGD istihdam eden işletme ise doğrudan sorumludur.
- İlk tespit raporu: İlk TMFB başvurusunda tehlikeli madde faaliyet tespit raporu, TMGDK bünyesinde istihdam edilen bir TMGD tarafından hazırlanır.
- Süreklilik: TMGDK, danışman değişikliği veya izin durumunda hizmetin kesintisiz sürmesi için ekip desteği sağlayabilir.
Hangi modelin uygun olduğu işletmenin büyüklüğüne, adres sayısına ve faaliyet çeşitliliğine göre değişir. Firma seçerken bakılması gereken kriterler TMGD danışmanlık firmaları seçerken nelere dikkat edilmeli yazımızda toplanmıştır.
TMGD’nin Görevleri Nelerdir?
ADR 1.8.3.3’e göre TMGD’nin ana görevi, işletme yöneticisinin sorumluluğu altında, işletmenin tehlikeli madde faaliyetlerinin kurallara uygun ve mümkün olan en güvenli şekilde yürütülmesini kolaylaştırmaktır. ADR bu görevi üç temel başlıkta toplar: mevzuata uyumu izlemek, işletmeye tavsiyede bulunmak ve yönetime yıllık rapor hazırlamak. Yıllık raporların beş yıl saklanması gerekir.
Danışman ayrıca işletmenin şu uygulama ve prosedürlerini de izler: taşınan tehlikeli maddelerin tanımlanması, taşıt alımında özel şartların dikkate alınması, ekipman kontrolü, personel eğitimi, kaza ve olaylarda acil durum prosedürleri, ciddi olayların analizi, alt yüklenici seçimi, yükleme ve boşaltma talimatları, farkındalık araçları, araçta bulunması gereken belgeler ve güvenlik planı. Görevlerin sahadaki karşılığı ve pek bilinmeyen yönleri tehlikeli madde güvenlik danışmanının bilinmeyen 7 görevi yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Yönetmelik TMGD Hizmetine Hangi Somut İşleri Yükler?
Yönetmeliğin 27. maddesi, danışmanlık hizmeti alan işletmelerle TMGDK’lara somut görevler yükler. Bunlar ADR’deki genel görev tanımını takvime ve belgeye bağlar:
- Kaza raporlarının kaza tarihinden itibaren otuz gün içinde e-Devlet üzerinden Bakanlığa bildirilmesi.
- Tehlikeli madde süreçlerinde çalışan personele işe girişte ve her yılın ilk ayında ADR Bölüm 1.3 kapsamındaki eğitimlerin verilmesi ve kayıtların tutulması.
- ADR 1.10.3.2 kapsamında güvenlik planının hazırlanması.
- Yıllık faaliyet raporunun hazırlanması ve izleyen yılın ilk dört ayı içinde e-Devlet üzerinden bildirilmesi.
- Tehlikeli madde faaliyet tespit raporunun ve idarenin isteyeceği diğer raporların hazırlanması.
- Araçta bulunması gereken doküman ve teçhizata yönelik talimatlar ile yazılı prosedür, plan ve kontrol formlarının oluşturulması.
- Tedarik edilen tehlikeli maddelere ilişkin bilgi ve belge kayıtlarının beş yıl süreyle tutulması.
Aynı maddeye göre atanan TMGD’nin işletmeye ayda en az bir kez çalışma ziyaretinde bulunması ve ziyaret bilgisinin on beş gün içinde taraflarca onaylanarak e-Devlet üzerinden bildirilmesi gerekir. Ziyaret raporunun içeriği için TMGD ziyaret raporu, yıllık rapor için ise faaliyet raporu nasıl hazırlanır yazılarımıza bakılabilir.
Mevcut TMGD Süreci Eksiksiz mi?
Aylık ziyaret bildirimleri, eğitim kayıtları, güvenlik planı ve yıllık rapor takvimi yönetmeliğe uygun mu? Mevcut dosya üzerinden kısa bir kontrol yapıp eksikleri yazılı olarak paylaşıyoruz.
Hangi İşletmeler TMGD Çalıştırmak Zorunda?
Yönetmeliğin 8. maddesine göre Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi (TMFB) alan işletmeler, sayılan istisnalar dışında tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı hizmeti almak zorundadır. İstisnalar şunlardır: yalnızca “Taşımacı” faaliyet konulu TMFB’ye sahip olup taşıtlarının toplam asgari kapasitesi elli tonun altında olan işletmeler, yalnızca “Alıcı” ve/veya “Tank konteyner/portatif tank işletmecisi” faaliyet konulu TMFB’ye sahip işletmeler ve bu iki grubun birleşimine sahip işletmeler.
TMFB zorunluluğu da yönetmeliğin 7. maddesinde tanımlanır. Taşımacılar, son bir takvim yılında yirmi ton ve üzerinde tehlikeli madde alan veya gönderen işletmeler ve bu eşiği aşan paketleyen, yükleyen, dolduran ya da boşaltan işletmeler bu kapsama girer; bazı sınıf 1, sınıf 7 ve sınıf 6.2 faaliyetlerinde ise miktara bakılmaksızın belge gerekir. Sektör ve faaliyet bazında kimlerin kapsamda olduğu TMGD bulundurma zorunluluğu olan firmalar yazımızda örneklerle açıklanmıştır.
TMFB’si olup danışmanlık zorunluluğu bulunmayan işletmeler de sorumluluktan tamamen kurtulmaz. Bu işletmeler çalışanlarına ADR Bölüm 1.3 kapsamındaki eğitimleri aldırmak, güvenlik planı hazırlamak ve yıllık faaliyet raporunu bildirmekle doğrudan yükümlüdür.
TMGD Hizmetinde Süreler ve Asgari Şartlar
Yönetmelik, TMGD hizmetinin başlangıcı ve sürekliliği için net süreler koyar. Aşağıdaki tablo, 18 Haziran 2022 tarihli yönetmeliğin yayımlandığı haliyle öne çıkan süreleri gösterir; sonraki değişiklikler için güncel metin kontrol edilmelidir.
| Konu | Süre / şart | Dayanak |
|---|---|---|
| İlk TMFB sonrası danışmanlık hizmetine başlama | TMFB tarihinden itibaren 30 gün içinde | Madde 8/4 |
| Asgari hizmet süresi | Her bir TMFB için ayda 18 saatten az olmamak üzere | Madde 8/7 |
| Atama işletme, TMGD veya TMGDK tarafından sonlandırılırsa | 15 gün içinde yeni TMGD ataması | Madde 8/6 |
| Atama Bakanlık tarafından sonlandırılırsa | 30 gün içinde yeni TMGD ataması | Madde 8/6 |
| Çalışma ziyareti | Ayda en az 1 kez, bildirim 15 gün içinde | Madde 27/3 |
| Yıllık faaliyet raporu | İzleyen yılın ilk dört ayı içinde | Madde 27/1-ç |
Bu süreler, danışmanlık sözleşmesinin kâğıt üzerinde kalmadığını gösterir. Her ay yapılan ziyaretler ve bildirimler, TMGD’nin sahada gerçekten çalıştığının resmi kaydıdır.
Kadrolu TMGD mi, Danışmanlık Firması mı?
Kadrolu TMGD, çok sayıda tesisi veya yoğun tehlikeli madde trafiği olan büyük işletmeler için anlamlı olabilir; orta ve küçük ölçekli işletmelerde ise TMGDK’dan hizmet almak genellikle daha esnek bir çözümdür. Karar verirken işletmenin tehlikeli madde çeşitliliği, TMFB sayısı, adresleri ve iç kaynakları birlikte değerlendirilmelidir.
Kadrolu modelde danışman işletmenin günlük akışına yakındır, ancak izin, ayrılma veya sertifika yenileme dönemlerinde hizmetin sürekliliği ayrıca planlanmalıdır. TMGDK modelinde ise farklı sektörlerde edinilmiş deneyim ve ekip desteği öne çıkar. Hizmet bedelinin hangi kriterlere göre belirlendiği TMGD danışmanlık ücretleri yazımızda anlatılmıştır.
TMGD ile İSG Uzmanı ve SRC5 Sürücüsü Arasındaki Fark
TMGD, İSG uzmanı ve SRC5 belgeli sürücü farklı mevzuatlardan doğan farklı rollerdir ve birbirinin yerine geçmez. İSG uzmanı iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında işyerindeki çalışan güvenliğiyle ilgilenir. TMGD ise tehlikeli maddenin taşıma zinciriyle, yani sınıflandırma, ambalaj, etiket, yükleme, boşaltma ve taşıma süreçleriyle ilgilenir.
SRC5 belgesi, ADR Bölüm 8.2 kapsamında Bakanlıkça düzenlenen tehlikeli mal taşımacılığı sürücü eğitim sertifikasıdır ve yalnızca aracı kullanan sürücüye yöneliktir. Kimlerin bu belgeye ihtiyaç duyduğu SRC5 belgesi nedir yazımızda anlatılmıştır. İyi kurulmuş bir sistemde bu üç rol birlikte çalışır: TMGD prosedürü yazar, İSG uzmanı işyeri risklerini yönetir, sürücü de yolda doğru uygulamayı yapar.
TMGD Konusunda Sık Yapılan Hatalar ve Doğru Yöntem
TMGD sürecindeki hataların çoğu, danışmanlığın bir “belge işlemi” olarak görülmesinden kaynaklanır. Sahada sık karşılaşılan hatalar ve doğru yaklaşımlar şunlardır:
- Yalnızca TMFB için danışman atamak: Atama yapılıp aylık ziyaretler aksatılıyor. Doğru yöntem, ziyaretleri takvime bağlamak ve her ziyaretin somut bir çıktısını almaktır.
- Personel eğitimini ertelemek: Yönetmelik işe girişte ve her yılın ilk ayında eğitim ister. Doğru yöntem, eğitim takvimini yıl başında planlamaktır.
- Güvenlik bilgi formunu sorgulamadan kullanmak: Doğru yöntem, ürün bilgilerinin güncel ADR ile karşılaştırılmasıdır.
- Danışman değişikliğinde süreyi kaçırmak: Atama sona erdiğinde yeni atama için yönetmelikteki süre işlemeye başlar. Doğru yöntem, geçişi önceden planlamaktır.
Bu hataların sonuçları ve TMGD hizmeti almayan işletmeleri bekleyen riskler ilgili yazımızda ayrıca ele alınmıştır.
Evrak Odaklı Danışmanlık ile Sahada Aktif TMGD Arasındaki Fark
Evrak odaklı danışmanlık, yasal bildirimlerin zamanında yapılmasını hedefler; sahada aktif TMGD ise bildirimlerin arkasındaki uygulamanın gerçekten doğru olmasını hedefler. Genel uygulamada bazı işletmeler, raporların imzalanmasını yeterli görür ve depodaki etiket hatası ya da yükleme alanındaki eksik ekipman gözden kaçar.
Aktif yaklaşımda TMGD her ziyarette yükleme alanını, ambalaj stoklarını, etiketleri, araç kontrollerini ve eğitim kayıtlarını yerinde görür. Tespitler tarih ve sorumlu kişiyle birlikte kayda geçer, bir sonraki ziyarette kapatılıp kapatılmadığı kontrol edilir. Bu yaklaşım denetimlerde işletmenin elini güçlendirir ve en önemlisi olası bir kazanın önüne geçmeye yardımcı olur.
TMGD Hizmeti Nasıl Başlar? Süreç Adımları
TMGD hizmeti, işletmenin mevcut durumunun yerinde incelenmesiyle başlar ve düzenli ziyaretlerle sürer. Tipik süreç şu adımlarla ilerler: tehlikeli madde envanterinin ve faaliyet konularının belirlenmesi, TMFB durumunun kontrolü, e-Devlet üzerinden TMGD ataması, yazılı prosedürlerin ve güvenlik planının hazırlanması, personel eğitimleri ve aylık ziyaretlerle takip.
Sürecin kapsamı, hizmet adımları ve teklif süreci TMGD hizmeti sayfamızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. TMFB başvurusu henüz yapılmamış işletmeler için TMFB nedir yazımız iyi bir başlangıç noktasıdır.
Deneyimli Ekip ve Şeffaf Süreç
TMGD seçiminde en önemli güven sinyalleri; danışmanın sertifikası, sahadaki deneyimi, ziyaretlerin düzenli kaydı ve şeffaf raporlamadır. Ekibimizin kurucusu Dr. Ümit Seçkin, uluslararası lojistik alanındaki yüksek lisans tezini ADR üzerine hazırlamış, Bakanlık lisanslı TMGD ve eğitmen olarak ADR, RID, IMDG ve IATA-DGR kurallarıyla çalışmaktadır.
Silivri merkezimiz, Avcılar eğitim birimimiz ve İzmir Kemalpaşa şubemiz üzerinden İstanbul Avrupa yakasında ve İzmir-Manisa bölgesinde işletmelere yerinde hizmet veriyoruz. Her ziyaretin raporu işletmeyle paylaşılır ve e-Devlet bildirimleri birlikte onaylanır; işletme yönetimi sürecin her adımını görebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
TMGD nedir, açılımı ne demek?
TMGD, Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı demektir. Görev ve nitelikleri ADR 1.8.3’te belirtilen ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından sertifikayla yetkilendirilen gerçek kişidir.
TMGD ile TMGDK arasındaki fark nedir?
TMGD sertifikalı bir kişidir. TMGDK ise Bakanlık tarafından yetkilendirilen ve bünyesinde TMGD istihdam ederek işletmelere danışmanlık hizmeti veren kuruluştur.
Hangi işletmeler TMGD hizmeti almak zorundadır?
TMFB sahibi işletmeler, yönetmelikte sayılan istisnalar dışında danışmanlık hizmeti almak zorundadır. İstisnalar arasında yalnızca alıcı faaliyet konulu işletmeler ve toplam asgari kapasitesi elli tonun altında olan yalnızca taşımacı işletmeler bulunur.
TMGD sertifikası kaç yıl geçerlidir?
ADR 1.8.3.16’ya göre sertifika beş yıl geçerlidir. Süre dolmadan önceki yıl içinde yenileme sınavını geçen danışmanın sertifikası beşer yıl uzatılır.
TMGD işletmeye ne sıklıkla gelmelidir?
Yönetmeliğe göre atanan TMGD işletmeye ayda en az bir kez çalışma ziyareti yapar ve ziyaret bilgisi on beş gün içinde e-Devlet üzerinden bildirilir. Asgari hizmet süresi her bir TMFB için ayda 18 saattir.
TMFB aldıktan sonra TMGD atamak için ne kadar süre var?
İlk kez TMFB alan ve danışmanlık zorunluluğu bulunan işletmeler, belgeyi aldıkları tarihten itibaren otuz gün içinde danışmanlık hizmeti almaya başlamak zorundadır.
İSG uzmanı TMGD görevini üstlenebilir mi?
İSG uzmanlığı TMGD sertifikası yerine geçmez. Aynı kişi her iki belgeye de sahipse iki görevi yürütebilir; ancak TMGD görevi için Bakanlık sertifikası zorunludur.
TMGD yıllık raporu ne zaman bildirilir?
Yıllık faaliyet raporu, izleyen yılın ilk dört ayı içinde e-Devlet üzerinden Bakanlığa bildirilir. ADR’ye göre yıllık raporların beş yıl saklanması gerekir.
İlgili rehberler
TMGD Sürecini Birlikte Başlatalım
Konuyu yeni öğrenenler bu yazıyla temel çerçeveyi kurabilir. Zorunluluk kapsamında olup olmadığından emin olmayan işletmeler için kısa bir ön değerlendirme yapıyor, karar vermiş işletmeler için ise ilk saha ziyaretini ve atama sürecini planlıyoruz.