Tehlikeli maddelerin taşınması, depolanması ve elleçlenmesi; ulusal ve uluslararası birçok mevzuat, standart ve regülasyon kapsamında yürütülmesi gereken son derece kritik süreçlerdir. Bu alanda yapılacak en küçük hata; işletmeler için ciddi idari yaptırımlara, operasyonel aksamalara ve maddi kayıplara yol açabileceği gibi, aynı zamanda can ve çevre güvenliğini de doğrudan tehdit edebilir. TMGD Danışmanlığı ve Global Regülasyonların Kontrolü hizmetimiz, bu riskleri en aza indirmek ve tehlikeli madde süreçlerinizi güvenli, kontrollü ve mevzuata uygun şekilde yönetmek amacıyla sunulmaktadır.
Hizmet kapsamında, işletmenizin tüm faaliyetlerini Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı (TMGD) mevzuatı çerçevesinde detaylı olarak değerlendiriyoruz. Taşıma, yükleme, boşaltma, ambalajlama, etiketleme ve depolama faaliyetlerinizin mevcut yasal gerekliliklere uygunluğunu analiz ediyor; tespit edilen eksiklikler için sahaya uyarlanabilir ve uygulanabilir çözüm önerileri geliştiriyoruz. Süreçlerinizi yalnızca teorik olarak değil, operasyonel gerçekler doğrultusunda ele alarak planlıyor ve yönetiyoruz.
Ulusal mevzuatın yanı sıra, uluslararası taşımacılıkta geçerli olan global regülasyonları da yakından takip ediyoruz. ADR başta olmak üzere ilgili uluslararası düzenlemeler kapsamında operasyonlarınızı analiz ediyor, farklı ülkelerde uygulanabilecek mevvzuat farklılıklarından doğabilecek uyumsuzluk risklerini önceden tespit ediyoruz. Bu sayede işletmenizin uluslararası ticaret faaliyetlerinde süreklilik, güvenlik ve uyum sağlanmasına katkı sunuyoruz.
Deneyimli TMGD kadromuz, mevzuat ve regülasyonlardaki güncel değişiklikleri sürekli olarak izleyerek işletmenizi yeni gerekliliklere hızlı ve doğru şekilde adapte eder. Periyodik saha kontrolleri, raporlamalar ve bilgilendirmeler aracılığıyla süreçlerinizi şeffaf, izlenebilir ve denetlenebilir hale getirir. Böylece hem yasal yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirilmesini hem de operasyonel risklerin azaltılmasını hedefleriz.
TMGD Danışmanlığı ve Global Regülasyonların Kontrolü hizmetimiz ile tehlikeli madde süreçlerinizi yalnızca bugünün değil, geleceğin gerekliliklerine de uygun şekilde yönetmenize destek oluyoruz. Güvenilir, sürdürülebilir ve bütüncül danışmanlık yaklaşımımızla işletmenizin her aşamada yanında yer alıyor, güvenlik kültürünü kalıcı hale getirmeyi amaçlıyoruz.
Tehlikeli madde, mevzuat ve lojistik alanlarında uzman ekibimizle güvenilir çözümler sunarız.
Tüm çalışmalarımızda insan, çevre ve operasyon güvenliğini öncelik olarak kabul ederiz.
Süreçleri uçtan uca yönetir, her aşamada açık ve net iletişim kurarız.
Uluslararası ticarette tehlikeli bir yük çoğu zaman tek bir taşıma moduyla yolculuğunu tamamlamaz: fabrikadan limana karayoluyla, limandan varış ülkesine denizyoluyla, oradan demiryolu ya da havayoluyla ilerleyebilir. Her bacağın kendi kural seti olduğu için ADR RID IMDG IATA mevzuatı birlikte okunmadığında, bir modda sorunsuz kabul edilen yük bir sonraki aktarma noktasında geri çevrilebilir. Bu bölümde dört temel regülasyonun kapsamını, aralarındaki farkları, güncelleme döngülerini ve çok modlu sevkiyatlarda uyumun nasıl kontrol edildiğini ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.
Amaç, mevzuat maddelerini tek tek aktarmak değil; bir sevkiyat planlanırken hangi kuralın nerede devreye girdiğini ve hangi noktaların özellikle kontrol edilmesi gerektiğini görünür kılmaktır. Kural metinlerinin kendisi ilgili uluslararası kuruluşlar tarafından yayımlanır ve her sevkiyatta güncel sürüm üzerinden teyit edilmelidir.
Çok Modlu Sevkiyat İçin Ön Değerlendirme
Ürünün UN numarası, rotası ve kullanılacak taşıma modları belli ise hangi kural setlerinin devreye girdiğini ve kritik kontrol noktalarını ilk görüşmede birlikte çıkaralım.
Tehlikeli malların taşınmasına ilişkin bütün modal düzenlemeler, Birleşmiş Milletler'in Tehlikeli Malların Taşınmasına İlişkin Tavsiyeleri'ne, sektörde bilinen adıyla Model Düzenlemeler'e dayanır. Sınıflandırma sistemi, UN numaraları, uygun sevkiyat adları, ambalaj grupları ve temel etiket yapısı bu ortak kökten gelir. Bu sayede bir maddenin karayolundaki UN numarası ile havayolundaki UN numarası aynıdır.
Ortak kök, kuralların birebir aynı olduğu anlamına gelmez. Her taşıma modu kendi risk profiline göre ek hükümler, farklı miktar sınırları ve farklı belge gereklilikleri tanımlar. Sahada karşılaşılan uyumsuzlukların büyük bölümü de tam olarak bu ek hükümlerden doğar.
ADR, tehlikeli malların uluslararası karayolu taşımacılığına ilişkin Avrupa Anlaşması'dır ve Türkiye'de ulusal karayolu taşımalarına da uygulanan temel çerçeveyi oluşturur. Araç donanımı, turuncu plakalar, sürücü eğitimi, yazılı talimatlar, tünel kısıtlamaları ve taşıma evrakı gibi konular ADR'nin kendine özgü başlıklarıdır. Türkiye'deki uygulama ve güncel duyurular Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı üzerinden takip edilir.
ADR ayrıca taraf ülkeler arasında yapılan çok taraflı anlaşmalarla belirli hükümlerden geçici sapmalara izin verir. Bu tür anlaşmalar her ülke tarafından imzalanmadığı için, uluslararası bir karayolu seferinde güzergâh üzerindeki bütün ülkelerin durumu ayrıca kontrol edilmelidir.
RID, Uluslararası Demiryolu Taşımacılığı Sözleşmesi'nin (COTIF) tehlikeli mallara ilişkin ekidir ve Uluslararası Demiryolu Taşımacılığı Hükümetlerarası Örgütü tarafından yönetilir. Güncel metin ve duyurular OTIF üzerinden izlenebilir. RID'in yapısı ADR ile büyük ölçüde paraleldir; iki düzenleme ortak bir çalışma grubunda birlikte güncellenir.
RID'e özgü başlıklar arasında vagon işaretlemesi, manevra sırasında uyulması gereken kurallar, tank vagonların özel hükümleri ve demiryolu işletmecisinin sorumlulukları yer alır. Karayoluyla limana ya da demiryolu terminaline getirilen bir yükün vagona aktarıldığı durumlarda, ADR ile RID arasındaki küçük farkların önceden kontrol edilmesi gerekir.
IMDG Kodu, Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından yayımlanan ve denizyolunda ambalajlı tehlikeli yük taşımacılığını düzenleyen uluslararası koddur. Kodun güncel durumu ve değişiklik takvimi IMO tehlikeli yükler sayfasında yer alır. Gemi üzerindeki istif ve ayrıştırma kuralları, deniz kirletici maddeler, acil durum prosedürleri (EmS) ve konteyner istif belgesi IMDG'nin öne çıkan başlıklarıdır.
Limanlar ve hat şirketleri IMDG'ye ek olarak kendi kabul koşullarını uygulayabilir. IMDG'nin liman operasyonlarındaki karşılığı IMDG Kod nedir yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
Havayolunda bağlayıcı uluslararası metin ICAO Teknik Talimatları'dır; sektörde fiilen kullanılan ve her yıl yenilenen başvuru kaynağı ise IATA Tehlikeli Mallar Düzenlemesi'dir (DGR). DGR, ICAO hükümlerinin yanı sıra devlet ve havayolu işletmecisi farklılıklarını da tek bir kaynakta toplar. Genel bilgi IATA tehlikeli mallar programı sayfasında bulunur.
Havayolu, dört mod arasında miktar sınırları en düşük ve ambalaj talimatları en ayrıntılı olan moddur. Yolcu uçağı ile kargo uçağı arasındaki ayrım, havayolu şirketlerinin mevzuattan daha sıkı kendi kuralları ve lityum pil gönderilerine özgü hükümler, havayolu planlamasında ayrıca dikkate alınır. Lityum pil sevkiyatlarına ilişkin pratik bilgiler lityum pil kargo rehberimizde yer alır.
Aşağıdaki tablo, ADR RID IMDG IATA mevzuatı arasındaki temel farkları genel hatlarıyla karşılaştırır. Tablo bir özet niteliğindedir; ayrıntılar her düzenlemenin güncel metninden kontrol edilmelidir.
| Kriter | ADR | RID | IMDG | ICAO-TI / IATA-DGR |
|---|---|---|---|---|
| Mod | Karayolu | Demiryolu | Denizyolu | Havayolu |
| Yayımlayan | BM Avrupa Ekonomik Komisyonu | OTIF | IMO | ICAO / IATA |
| Güncelleme döngüsü | İki yılda bir | İki yılda bir | İki yıllık değişiklik paketleri | DGR her yıl |
| Kendine özgü başlıklar | Araç donanımı, tünel kodu, turuncu plaka | Vagon işaretleme, manevra kuralları | İstif, ayrıştırma, deniz kirletici, EmS | Yolcu/kargo uçağı ayrımı, işletmeci farklılıkları |
| Temel beyan belgesi | Taşıma evrakı | Taşıma evrakı | Tehlikeli mal beyanı (DGD) | Göndericinin tehlikeli mal beyanı |
Tabloda yer almayan ancak sahada sık sorun çıkaran bir fark da sınırlı ve istisnai miktar hükümleridir. Karayolunda sınırlı miktar olarak taşınabilen bir ürün, havayolunda farklı miktar sınırlarına ve ek işaretlemeye tabi olabilir.
Aktarma Noktaları İçin Regülasyon Uyum Kontrolü
Ambalaj, işaretleme, etiket ve belge setinin rotadaki her taşıma moduna uygun olup olmadığını yük yola çıkmadan kontrol ediyoruz. Aktarma noktasında fark edilen bir uyumsuzluk, bütün zinciri durdurabilir.
Çok modlu bir sevkiyatta temel ilke, yükün en sıkı kurala sahip bacağa göre hazırlanmasıdır. Rotada hava bacağı varsa, ambalaj ve işaretleme genellikle havayolu gerekliliklerine göre kurgulanır; deniz bacağı varsa deniz kirletici işaretlemesi ve konteyner istif belgesi baştan planlanır. Karayolu ve demiryolu düzenlemeleri, deniz ya da hava bacağı olan taşıma zincirleri için bazı geçiş kolaylıkları tanır; ancak bu kolaylıkların koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.
Çok modlu planlamada özellikle dikkat edilen noktalar şunlardır:
Sevkiyatın operasyonel organizasyonu, yani mod ve taşıyıcı seçimi ile rezervasyon süreci forwarding hizmetimiz kapsamında yürütülür.
ADR RID IMDG IATA mevzuatı sabit metinler değildir; her biri belirli aralıklarla değişiklik paketleriyle güncellenir. ADR ve RID iki yılda bir yenilenir, IMDG iki yıllık değişiklik paketleriyle ilerler, IATA-DGR ise her yıl yeni baskıyla yayımlanır. Yeni sürümlere geçişte çoğunlukla bir geçiş dönemi tanınır; bu dönemde eski ve yeni hükümlerden hangisinin uygulanabileceği ilgili metinde tanımlanır.
Güncellemeler yeni UN numaraları, değişen özel hükümler, yeni ambalaj talimatları veya eğitim gerekliliklerindeki değişiklikler gibi pratik sonuçlar doğurabilir. Yakın dönemdeki ulusal düzenleme değişiklikleri 2025 tehlikeli maddeler yönetmeliğindeki değişiklikler yazımızda ele alınmıştır.
Türkiye'de tehlikeli madde taşımacılığı, uluslararası düzenlemelere dayanan ulusal yönetmelik ve tebliğlerle uygulanır. Faaliyet belgesi, danışman görevlendirme, raporlama ve denetim gibi konular ulusal mevzuatın düzenleme alanındadır. Yürürlükteki ulusal metinlere Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir.
Uygulamada bir işletmenin hem uluslararası kurallara hem de ulusal yükümlülüklere aynı anda uyum sağlaması gerekir. Örneğin ADR'ye uygun hazırlanmış bir sevkiyat, ulusal mevzuattaki belge veya bildirim yükümlülükleri karşılanmadığında yine de eksik sayılabilir. Danışmanlık hizmetinin ulusal çerçevesi ve danışmanın temel görevleri TMGD hizmeti sayfamızda anlatılmaktadır.
Yaygın uygulamada uyum kontrolü, işletmenin en sık kullandığı taşıma moduna göre yapılır. Karayolu ağırlıklı çalışan bir firma ADR'yi iyi bilir, ancak yılda birkaç kez yaptığı hava ya da deniz sevkiyatlarında aynı kontrol listesini kullanır. Bu durum, nadir yapılan sevkiyatlarda reddedilme ve yaptırım riskini artırır.
Çok modlu bakışta kontrol, işletmenin bütün sevkiyat profilini kapsar. Hangi ürünün hangi modda ve hangi rotada taşındığı haritalanır, her mod için ayrı kontrol noktaları tanımlanır ve personel eğitimi bu haritaya göre planlanır. Eğitim ihtiyacı için ulusal ve uluslararası makam onaylı eğitimler sayfamıza bakılabilir.
İşletmenin sevkiyat profiline yönelik yürüttüğümüz global regülasyon kontrolü genellikle şu adımlarla ilerler:
En sık görülen hata, bir moda göre hazırlanmış belgeyi başka bir modda da geçerli saymaktır; doğru yöntem, rotadaki her bacak için belge gerekliliklerini ayrı ayrı kontrol etmektir. İkinci yaygın hata, eski baskı bir düzenleme metnine dayanarak çalışmaktır. Özellikle her yıl yenilenen DGR'de, bir önceki yılın baskısıyla hazırlanan bir gönderi kabul aşamasında soru işareti yaratabilir.
Üçüncü hata, havayolu şirketlerinin ve hat şirketlerinin mevzuata ek olarak uyguladığı kendi kurallarını göz ardı etmektir. Dördüncüsü ise sınırlı miktar istisnasının bütün modlarda aynı şekilde uygulandığını varsaymaktır. Bu hataların ortak çözümü, sevkiyat planının başında rotanın tamamını gören bir kontrol listesiyle çalışmaktır.
Dört taşıma modunun kurallarını birlikte okuyabilmek, hem akademik altyapı hem saha deneyimi gerektirir. Ekibimizin yaklaşımı, uluslararası lojistik yüksek lisansını Türkiye'de ADR üzerine yazılan ilk tezle tamamlayan, ADR, RID, IMDG ve DGR alanlarında çalışan, Bakanlık onaylı TMGD ve lojistik eğitmeni Dr. Ümit Seçkin tarafından şekillendirilmiştir.
Kontrol sonuçları yazılı ve gerekçeli olarak paylaşılır, her bulgunun hangi düzenlemeye dayandığı belirtilir. Mevzuatın düzenli olarak değiştiği bu alanda, önerilerin ilgili kuruluşların güncel yayınlarıyla teyit edilmesini süreç standardımızın parçası olarak görüyoruz.
İstanbul'un batısındaki sanayi bölgelerinden çıkan uluslararası yükler çoğunlukla Ambarlı üzerinden denize, İstanbul havalimanları üzerinden havaya ya da karayoluyla Avrupa'ya ulaşır. Silivri merkezimiz ve Avcılar eğitim noktamız bu akışa yakın konumdadır; liman bölgesine özgü uygulamalar Ambarlı Limanı TMGD danışmanlığı sayfamızda yer alır.
Ege tarafında Kemalpaşa şubemiz, İzmir limanları, Aliağa ve Adnan Menderes Havalimanı üzerinden yürüyen ihracat akışlarını yakından tanır. Aynı üreticinin bir ürününü denizyoluyla, başka bir ürününü havayoluyla gönderdiği bu bölgede, çok modlu kontrol yaklaşımı özellikle fayda sağlar.
Dördü de BM Model Düzenlemeleri'ne dayanır, ancak farklı taşıma modlarını düzenler: ADR karayolunu, RID demiryolunu, IMDG denizyolunu, ICAO Teknik Talimatları ve IATA-DGR havayolunu kapsar. Her biri kendi moduna özgü ek hükümler, miktar sınırları ve belge gereklilikleri içerir.
Hayır, UN numarası ve temel sınıflandırma bütün modlarda aynıdır. Değişen, o maddenin her modda hangi koşullarla ve hangi miktarlarda taşınabileceğidir.
Genel yaklaşım, yükü rotadaki en sıkı kurala sahip bacağa göre hazırlamaktır. Bununla birlikte her bacağın belge ve işaretleme gereklilikleri ayrıca kontrol edilmelidir.
ADR ve RID iki yılda bir, IMDG iki yıllık değişiklik paketleriyle, IATA-DGR ise her yıl güncellenir. Yeni sürümlere geçişte genellikle bir geçiş dönemi tanınır.
Ürün listesi, güncel SDS'ler, kullanılan taşıma modları, rotalar ve son dönem sevkiyat belgeleri temel bilgilerdir. Bu bilgilerle sevkiyat profili haritalanabilir.
Süre ürün çeşitliliğine, kullanılan mod sayısına ve belgelerin hazır olup olmamasına göre değişir. Tek modlu ve az ürünlü işletmelerde kısa sürede tamamlanabilirken, çok modlu ve geniş ürün yelpazesinde daha uzun bir çalışma gerekir.
Ücret; ürün sayısına, kullanılan taşıma modlarına, sevkiyat sıklığına ve periyodik takip ihtiyacına göre belirlenir. Net teklif, ön görüşmede sevkiyat profili değerlendirildikten sonra hazırlanır.
Evet, havayolu işletmecileri ve bazı devletler DGR'de yer alan farklılıklarla daha sıkı kurallar uygulayabilir. Bu farklılıklar sevkiyat planlanırken ayrıca kontrol edilmelidir.
Uluslararası sevkiyata yeni başlayan bir işletme için ilk adım, ürünlerini ve kullanmayı planladığı taşıma modlarını tek bir listede toplamaktır. Mevcut uygulamasının bütün modlarda yeterli olup olmadığından emin olmayan firmalar, son birkaç sevkiyatın belgelerini birlikte gözden geçirerek risk noktalarını görebilir. Yaklaşan bir çok modlu sevkiyatı olan işletmeler ise ürün ve rota bilgisiyle doğrudan iletişime geçebilir; iletişim kanalları iletişim sayfamızda yer alır.
Sevkiyat Profilini Birlikte Değerlendirelim
Karayolu, demiryolu, denizyolu ve havayolu sevkiyatlarını tek bir uyum planında topluyoruz. Ürün listesi ve rota bilgisiyle ulaşmak yeterli.