TMGD sınavı, tehlikeli madde güvenlik danışmanı olmak isteyen adayların yetkili bir eğitim kuruluşunda eğitimi tamamladıktan sonra girdiği ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yapılan yeterlilik sınavıdır. Sınavda başarılı olan aday, karayolu (ADR), demiryolu (RID) veya denizyolu (IMDG Kod) kapsamında danışmanlık yapmasını sağlayan sertifikaya başvurabilir. Bu rehberde tehlikeli madde güvenlik danışmanı sınavının kim tarafından ve hangi kurallarla yapıldığını, başvuru adımlarını, konu kapsamını, soru tiplerini, açıklamalı 12 özgün örnek soruyu ve sınav sonrası süreci ele alıyoruz.
TMGD Olmaya Hazırlanan Adaylar İçin Yol Haritası
Eğitim, sınav ve sertifika sürecinde hangi adımın ne zaman atılacağını, sahada aktif çalışan lisanslı danışmanlarla birlikte netleştirelim.
TMGD Sınavını Kim Yapar?
TMGD sınavı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından, İdarenin belirlediği tarihlerde yapılır. Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hakkında Tebliğ’in değişiklikleri işlenmiş metnine göre sınav yılda en az bir kez düzenlenir ve sınav tarihleri önceden ilan edilir.
Eğitim kuruluşlarının eğitim sonunda yaptığı kurs sınavı ile Bakanlığın yaptığı TMGD sınavı farklı aşamalardır. Kurs sınavında başarılı olan aday “eğitimi tamamlama belgesi” alır; danışman sertifikasına giden yol ise Bakanlık sınavından geçer.
Sınava Kimler Başvurabilir?
Sınava, yetkili bir eğitim kuruluşunda TMGD eğitimini tamamlayıp eğitimi tamamlama belgesi alan kişiler ile tehlikeli madde ve güvenlik programı ön lisans mezunları başvurabilir. Tebliğ’in yayımlanan metninde TMGD olabilmek için üniversitelerin fen ve mühendislik alanlarından lisans ya da ilgili ön lisans programından mezun olma şartı yer alır.
Mezuniyet şartı ve kabul edilen bölümler mevzuat değişiklikleriyle güncellenebildiği için başvuru öncesinde Bakanlığın güncel duyurularından teyit edilmelidir. Eğitimden sertifikaya kadar tüm sürecin ayrıntıları için TMGD belgesi nasıl alınır rehberimize bakılabilir; bu sayfada sınav tarafına odaklanıyoruz.
TMGD Sınav Başvurusu Nasıl Yapılır?
Başvuru, sınav ücretinin yatırılmasının ardından kişisel olarak veya eğitim kuruluşu aracılığıyla e-Devlet üzerinden yapılır. Genel akış şu şekildedir:
- Yetkili eğitim kuruluşunda TMGD eğitimini tamamlamak ve kurs sınavını geçmek
- Eğitimi tamamlama belgesinin sisteme işlenmesini beklemek
- Bakanlığın sınav duyurusunu takip etmek
- Sınav ücretini yatırmak
- e-Devlet üzerinden sınav başvurusunu tamamlamak
- Sınav günü, güncel uluslararası mevzuat dokümanlarıyla sınava girmek
Sınav tarihleri, başvuru dönemleri ve ücretler her dönem değişebildiği için burada yer verilmedi. Güncel takvim yalnızca Bakanlık duyurularından takip edilmelidir.
Sınav Hangi Taşıma Modlarını Kapsar?
TMGD sertifikası karayolu (ADR), demiryolu (RID) ve denizyolu (IMDG Kod) modlarına göre düzenlenir. Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü’nün sınav sayfasında da TMGD ADR, TMGD RID ve TMGD IMDG Kod sınavları ayrı ayrı yer alır.
Tebliğ metnine göre ADR danışman eğitimi yangın eğitimi hariç en az 64 ders saati olarak uygulanır. RID veya IMDG Kod yetkisini de isteyen adaylar her bir mod için ayrıca 21 ders saati ilave eğitim alır. Havayolu tehlikeli madde eğitimleri ise IATA DGR çerçevesinde ayrı bir sistemde yürütülür ve TMGD sertifikasının kapsamına girmez. Uluslararası kurallar hakkında daha fazla bilgi için global regülasyon kontrolü sayfamıza bakılabilir.
TMGD Sınavında Hangi Konulardan Soru Çıkar?
Sorular, Tebliğ’de sayılan asgari eğitim müfredatıyla aynı konuları kapsar. Eğitim ve sınavda karşılaşılan başlıca başlıklar şunlardır:
- Ulusal mevzuat ile uluslararası anlaşma ve sözleşmeler
- Tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, çözelti ve karışımların sınıflandırma prosedürleri
- Ambalajlama, tank ve tank-konteyner kuralları, muayene ve testler
- İşaretleme, etiketleme, ikaz levhası ve turuncu plaka kuralları
- Taşıma evrakı ve araçta bulunması gereken belgeler
- Karışık yükleme yasakları, ayrıştırma, miktar sınırlamaları ve muafiyetler
- Elleçleme, istifleme, temizleme ve gazdan arındırma kuralları
- Güvenlik planları, kaza raporlaması ve yıllık faaliyet raporu
- Tehlikeli madde kaynaklı yangınların önlenmesi ve müdahale yöntemleri
Bu liste, danışmanın işletmede yapacağı işlerin neredeyse tamamını kapsar. Sınav, sürücü sınavlarından farklı olarak bir işletmenin tehlikeli madde süreçlerini baştan sona yönetebilme becerisini ölçer.
Soru Tipleri ve Sınav Kuralları
Bakanlığın sıkça sorulan sorular sayfasına göre sınavda ADR’ye uygun olarak 40 adet çoktan seçmeli soru sorulur. Tebliğ ise sınavın test veya açık uçlu sorular ile vaka çözümünden oluşabileceğini düzenler; sınav 100 puan üzerinden değerlendirilir ve başarılı olmak için en az 70 puan gerekir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Soru sayısı ve tipi | 40 çoktan seçmeli soru | Bakanlık SSS sayfası |
| Başarı puanı | 100 üzerinden en az 70 | Tebliğ ve Bakanlık SSS |
| Kullanılabilecek doküman | Yalnızca ilgili uluslararası sözleşme/anlaşma metinleri | Tebliğ |
| Sınav dili | Türkçe (doküman Türkçe, İngilizce, Fransızca, Almanca veya Rusça olabilir) | Tebliğ |
| Eğitici sınavı | En az 80 puan | Tebliğ |
Sınavda ADR, RID veya IMDG Kod gibi uluslararası metinlerin güncel hallerini bulundurmak adayın sorumluluğundadır; bunların dışındaki dokümanların kullanımına izin verilmez. Hazırlığın önemli bir kısmı, metin içinde doğru bölümü hızla bulabilme becerisine ayrılmalıdır.
Örnek Sorular: Sınıflandırma, Ambalaj ve Evrak
Aşağıdaki sorular resmi çıkmış sorular değildir; Tebliğ’deki konu başlıkları ve ADR hükümleri esas alınarak hazırlanmış özgün örneklerdir. Her sorunun altında cevabın dayandığı kural kısa bir notla açıklanmıştır.
Soru 1: Parlama noktası 23 °C’nin altında ve kaynama başlangıç noktası 35 °C’nin üzerinde olan Sınıf 3 bir sıvının ambalaj grubu hangisidir?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) Ambalaj grubu atanmaz
Cevap: B. Sınıf 3’te kaynama başlangıç noktası 35 °C ve altı olanlar grup I’e girer. Parlama noktası 23 °C altında, kaynama başlangıcı 35 °C üzerinde olanlar grup II, parlama noktası 23-60 °C aralığında olanlar grup III’tür.
Soru 2: Taşıma evrakındaki tehlikeli madde tanımı için ADR’ye uygun sıralama hangisidir?
- A) BENZİN, UN 1203, II, 3
- B) UN 1203, BENZİN, 3, II, (D/E)
- C) 3, II, UN 1203, BENZİN
- D) (D/E), 3, BENZİN, UN 1203
Cevap: B. ADR 5.4.1.1.1’e göre bilgiler UN numarası, uygun sevkiyat adı, etiket numarası, ambalaj grubu ve gerekiyorsa tünel kısıtlama kodu sırasıyla yazılır.
Soru 3: UN işaretli bir ambalaj kodunda “4G/Y” ifadesindeki “Y” harfi neyi gösterir?
- A) Ambalajın yalnızca grup I maddeler için onaylı olduğunu
- B) Ambalajın grup II ve III maddeler için onaylı olduğunu
- C) Ambalajın yalnızca sıvılar için olduğunu
- D) Ambalajın tekrar kullanılamayacağını
Cevap: B. X harfi grup I, II ve III; Y harfi grup II ve III; Z harfi yalnızca grup III için onayı ifade eder. 4G ise lifli karton kutuyu tanımlar.
Soru 4: Hangisi ADR’ye göre gönderenin yükümlülükleri arasındadır?
- A) Aracın lastik diş derinliğini ölçmek
- B) Maddenin sınıflandırılmasını sağlamak ve taşımacıya taşıma evrakı ile gerekli bilgileri vermek
- C) Sürücüye yazılı talimat hazırlamak
- D) Tünel geçiş iznini trafik polisinden almak
Cevap: B. Gönderen, taşınacak maddenin ADR’ye göre sınıflandırılmasından ve taşıma evrakı ile ilgili bilgilerin taşımacıya verilmesinden sorumludur. Yazılı talimatları sağlamak ise taşımacının görevidir.
Örnek Sorular: Muafiyetler, Güvenlik ve Danışman Görevleri
Bu bölümdeki sorular hesap ve yorum gerektirir; vaka tipi sorulara hazırlık için iyi bir örnektir.
Soru 5: Bir araçta taşıma kategorisi 2’de 200 litre ve taşıma kategorisi 3’te 300 kg tehlikeli madde bulunmaktadır. ADR 1.1.3.6 hesabına göre toplam puan ve sonuç hangisidir?
- A) 500 puan; muafiyet uygulanamaz
- B) 900 puan; 1000 puanı aşmadığı için muafiyet uygulanabilir
- C) 1.100 puan; muafiyet uygulanamaz
- D) 10.300 puan; muafiyet uygulanamaz
Cevap: B. Kategori 2 için katsayı 3, kategori 3 için 1’dir: 200 × 3 + 300 × 1 = 900. Toplam 1000’i aşmadığından 1.1.3.6 kapsamındaki muafiyetler uygulanabilir; muafiyetin kapsamadığı hükümler yine geçerlidir.
Soru 6: ADR 1.10.3.2’de öngörülen güvenlik planı hangi maddeler için zorunludur?
- A) Tüm sınırlı miktar paketleri için
- B) Yüksek sonuçlu tehlikeli mallar için
- C) Yalnızca Sınıf 9 maddeler için
- D) Boş temizlenmemiş ambalajlar için
Cevap: B. Güvenlik planı, kötüye kullanıldığında ciddi sonuçlar doğurabilecek yüksek sonuçlu tehlikeli malların taşımasına katılan taraflar için hazırlanır. Tebliğ’de bu planın hazırlanması TMGD görevleri arasında sayılır.
Soru 7: Tebliğ’e göre TMGD’nin görevlerinden biri hangisidir?
- A) Aracı bizzat kullanmak
- B) İşletmenin tehlikeli madde faaliyetlerine ilişkin yıllık raporunu hazırlamak
- C) Gümrük beyannamesini imzalamak
- D) Araç muayenesini yapmak
Cevap: B. Danışman, işletmenin tehlikeli madde faaliyetlerine ilişkin yıllık raporu hazırlar; ayrıca kazalarda rapor hazırlanmasını sağlar ve mevzuata uyumu izler. Rapor süreci için tehlikeli madde faaliyet raporu yazımıza bakılabilir.
Soru 8: Sınırlı miktar paketleri taşıyan, azami kütlesi 12 tonu aşan bir taşıma biriminde, sınırlı miktar paketlerinin brüt kütlesi 8 tonu geçiyorsa hangi işaretleme gerekir?
- A) Hiçbir işaretleme gerekmez
- B) Araç turuncu plakayla işaretlenmemişse önde ve arkada sınırlı miktar işareti kullanılır
- C) Yalnızca kabin içine uyarı yazısı konur
- D) Aracın her yüzüne Sınıf 9 etiketi yapıştırılır
Cevap: B. ADR 3.4, bu eşikleri aşan taşıma birimlerinde, turuncu plaka zaten yoksa önde ve arkada sınırlı miktar işaretinin gösterilmesini ister.
Örnek Sorular: RID, IMDG Kod ve Mevzuat Döngüsü
Birden fazla mod için sertifika almak isteyen adaylar, modlar arasındaki yapısal farkları da bilmelidir.
Soru 9: RID hangi uluslararası sözleşmenin ekidir?
- A) SOLAS
- B) COTIF (Uluslararası Demiryolu Taşımalarına İlişkin Sözleşme)
- C) Chicago Sözleşmesi
- D) MARPOL
Cevap: B. RID, COTIF’in C ana ekidir. Türkiye’deki TMGD mevzuatı da dayanak olarak ADR ile birlikte COTIF’e atıf yapar.
Soru 10: IMDG Kod’daki “F-E, S-D” gibi EmS kodlarında “F” ve “S” harfleri neyi ifade eder?
- A) F yük ağırlığını, S gemi hızını
- B) F yangın, S dökülme durumunda uygulanacak acil durum programını
- C) F dondurucu, S soğutucu yükleri
- D) F filtre, S sızdırmazlık testini
Cevap: B. EmS kodlarında F ile başlayan program yangına, S ile başlayan program dökülme ve sızıntıya müdahaleyi tanımlar.
Soru 11: ADR metni hangi aralıklarla yeniden yayımlanır?
- A) Her yıl
- B) İki yılda bir
- C) Beş yılda bir
- D) On yılda bir
Cevap: B. ADR iki yılda bir güncellenir ve yeni baskı için genellikle altı aylık bir geçiş dönemi tanınır. Sınava güncel baskıyla girmek bu yüzden önemlidir.
Soru 12: Alevlenir sıvıların tanka dolumu öncesinde statik elektriğe karşı hangi önlem alınır?
- A) Tank su ile soğutulur
- B) Araç şasisi ile toprak arasında iyi bir elektriksel bağlantı kurulur
- C) Dolum hızı iki katına çıkarılır
- D) Tank kapakları açık bırakılır
Cevap: B. Parlama noktası düşük sıvılar ve alevlenir gazlar için dolum veya boşaltma öncesinde araç şasisinden toprağa elektriksel bağlantı yapılır. Danışman bu adımın yükleme talimatlarında yer almasını sağlar.
Vaka Sorularını Sahadan Örneklerle Çalışalım
Sınavın en çok zorlayan kısmı, kuralı gerçek bir sevkiyata uygulamaktır. Eğitim programlarımızda sahadan alınmış evrak ve yükleme örnekleri üzerinden çalışıyoruz.
Sınav Sonuçları Nasıl ve Nereden Öğrenilir?
Tebliğ’e göre sonuçlar sınavı takip eden en geç 15 iş günü içinde İdarenin internet adresinde ilan edilir. Adaylar sonuçlarını e-Devlet üzerindeki TMGD Sınav Sonuç Sorgulama hizmetinden de görebilir.
Sonuçlara itiraz, sonuçların yayımlanmasından itibaren 10 iş günü içinde İdareye yazılı olarak yapılır. Başarısız olan adaylara bir sonraki sınav döneminden itibaren takip eden 3 sınava girme hakkı tanınır; bu sınavlarda da başarılı olamayanların eğitime yeniden katılması gerekir.
Sertifika ve Sonrasında Neler Olur?
Sınavı geçen aday, sertifika ücretini yatırdıktan sonra e-Devlet üzerinden Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bağlantısındaki TMGD sertifika düzenleme bölümünden başvurur. Bakanlık kaynaklarına göre TMGD sertifikası 5 yıl geçerlidir.
Sertifika sahibi danışman, işletme bünyesinde veya yetkili bir danışmanlık kuruluşunda istihdam edildiğinde e-Devlet üzerinden işletmelerin faaliyet belgelerine atanır. Bu çerçeve Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hizmetleri Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Sertifika yenileme, sürenin son yılında Bakanlığın yaptığı sınava girilerek yapılır ve yenileme için en fazla 3 sınav hakkı verilir; güncel yenileme koşulları Bakanlık duyurularından teyit edilmelidir.
Sekiz Haftalık Hazırlık Planı
Eğitimden sonra düzenli bir tekrar planı, sınavdaki başarıyı belirleyen en önemli etkendir. Eğitimlerde sıklıkla önerilen sekiz haftalık bir çalışma düzeni şöyledir:
- 1. hafta: ADR’nin yapısı, bölüm numaralandırması ve Tablo A’nın sütunları
- 2. hafta: Sınıflandırma, ambalaj grupları ve çözelti-karışım kuralları
- 3. hafta: Ambalaj kodları, tank kodları ve özel hükümler
- 4. hafta: İşaretleme, etiketleme, turuncu plaka ve evrak
- 5. hafta: Muafiyetler, sınırlı ve istisnai miktarlar, 1.1.3.6 hesapları
- 6. hafta: Yükleme, karışık yükleme, araç ve mürettebat kuralları, tüneller
- 7. hafta: Güvenlik planı, kaza raporu, yıllık rapor ve danışman görevleri
- 8. hafta: Süre tutarak deneme çözmek ve yanlışları kaynağında tekrar etmek
RID veya IMDG Kod sertifikası da hedefleniyorsa her mod için ayrıca bir iki haftalık tekrar eklemek gerekir. Çalışma boyunca ADR metnini elde tutmak, sınav günü doküman içinde gezinme hızını doğrudan artırır.
Sık Yapılan Hatalar ve Doğru Yöntem
Adayların puan kaybettiği noktalar büyük ölçüde hazırlık yönteminden kaynaklanır. Eğitimlerde en sık gözlenen hatalar şunlardır:
- Sadece soru bankası çözüp ADR metninde gezinme pratiği yapmamak
- Sınava eski baskı bir ADR metniyle girmek
- Gönderen, taşımacı ve alıcı yükümlülüklerini birbirine karıştırmak
- Muafiyet hesaplarında katsayıları ezberden yazıp tabloyu kontrol etmemek
- Vaka sorularında tek bir kurala odaklanıp diğer yükümlülükleri atlamak
Doğru yöntem, her soruyu ADR’deki bölüm numarasıyla eşleştirmek ve cevabı metinden doğrulamaktır. Bu alışkanlık sınav sonrasında sahadaki danışmanlık işinin de temelini oluşturur.
Ezber Odaklı Hazırlık ile Uygulama Odaklı Hazırlık Arasındaki Fark
Genel uygulamada adaylar çoğu zaman internetteki “TMGD çıkmış sorular” derlemelerini ezberlemeye odaklanır. Bu derlemeler resmi kaynaklı değildir ve ADR güncellendikçe bir kısmının cevabı değişir; soru kökü biraz farklılaştığında ezber işe yaramaz.
Uygulama odaklı hazırlıkta ise aday bir sevkiyatı baştan sona düşünür: madde nasıl sınıflandırılır, hangi ambalaj uygundur, evrak nasıl yazılır, araç nasıl işaretlenir. Bu yaklaşımla çalışan adaylar, sınavdaki vaka sorularında ve sonrasında işletmelerde yaptıkları TMGD ziyaretlerinde çok daha rahat hareket eder.
Eğitim ve Uzman Kadro
TMGD sınavına hazırlıkta eğitimin kimden alındığı sonucu doğrudan etkiler. Ekibimizde eğitim ve danışmanlık çalışmalarını, Türkiye’nin ilk ADR tezini hazırlayan, Bakanlık lisanslı TMGD ve lojistik mesleki yeterlilik eğitmeni Dr. Ümit Seçkin yürütür. ADR, RID, IMDG ve DGR alanlarındaki saha deneyimi, sınav hazırlığında teorinin gerçek sevkiyatlara bağlanmasını sağlar.
İstanbul’da Avcılar eğitim birimimizde ve İzmir Kemalpaşa şubemizde verdiğimiz eğitimlerin ayrıntıları için TMGD eğitimi sayfamıza bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
TMGD sınavında kaç soru sorulur?
Bakanlığın sıkça sorulan sorular sayfasına göre sınavda ADR’ye uygun olarak 40 adet çoktan seçmeli soru sorulur.
TMGD sınavını geçmek için kaç puan gerekir?
Sınav 100 puan üzerinden değerlendirilir ve danışman olmak için en az 70 puan almak gerekir. Eğitici sınavında bu eşik 80 puandır.
Sınava ADR kitabıyla girilebilir mi?
Tebliğ’e göre sınavda yalnızca tehlikeli madde taşımacılığına ilişkin uluslararası sözleşme ve anlaşma dokümanları kullanılabilir. Bu dokümanların güncel halini bulundurmak adayın sorumluluğundadır.
TMGD sınavı yılda kaç kez yapılır?
Tebliğ’e göre sınav yılda en az bir kez yapılır. Güncel sınav tarihleri Bakanlık duyurularından takip edilmelidir.
TMGD sınav sonuçları nereden öğrenilir?
Sonuçlar Bakanlığın internet sitesinde ilan edilir ve e-Devlet üzerindeki TMGD Sınav Sonuç Sorgulama hizmetinden görüntülenebilir.
Sınavda başarısız olan aday ne yapmalıdır?
Başarısız adaylara bir sonraki sınav döneminden itibaren 3 sınav hakkı tanınır. Bu sınavlarda da başarılı olamayanların eğitime yeniden katılması gerekir.
Havayolu için ayrı bir TMGD sınavı var mı?
TMGD sertifikası karayolu, demiryolu ve denizyolu modlarını kapsar. Havayolu tehlikeli madde eğitimleri IATA DGR çerçevesinde ayrı bir sistemde yürütülür.
TMGD sertifikası ne kadar süre geçerlidir?
Bakanlık kaynaklarına göre TMGD sertifikası 5 yıl geçerlidir. Yenileme, sürenin son yılında girilen sınavla yapılır.
Çıkmış sorularla çalışmak yeterli mi?
Resmi bir soru bankası yayımlanmadığı için internetteki derlemelerin doğruluğu teyit edilemez. Konu tabanlı çalışmak ve cevapları ADR metninden doğrulamak daha güvenli bir yöntemdir.
TMGD Sınavı İçin Bir Sonraki Adım
Konuyu yeni araştıranlar bu sayfayla sınavın yapısını görebilir. Hangi mod için sertifika alınması gerektiğinden emin olmayanlar, çalışmak istedikleri sektöre göre kısa bir değerlendirme yapabilir. Eğitime başlamaya hazır adaylar ve personelini danışman olarak yetiştirmek isteyen işletmeler ise doğrudan bizimle iletişime geçebilir.
TMGD Eğitimi ve Sınav Hazırlığı Hakkında Bilgi
İstanbul Avcılar ve İzmir Kemalpaşa’daki eğitim programlarımız, sınav hazırlık desteği ve eğitim dönemleri hakkında bilgi almak için bize ulaşılabilir.